Wstęp
August Endell to postać, która na trwałe wpisała się w historię architektury i wzornictwa na początku XX wieku. Urodzony w Berlinie w 1871 roku, zyskał uznanie jako architekt i projektant secesyjny, który odznaczał się oryginalnym podejściem do sztuki i psychologii odbioru estetyki. Jego działalność artystyczna oraz akademicka miała znaczący wpływ na rozwój sztuki w Niemczech, a szczególnie we Wrocławiu, gdzie pełnił funkcję dyrektora Państwowej Akademii Sztuki i Rzemiosła Artystycznego. W artykule tym przyjrzymy się życiorysowi Endella, jego działalności artystycznej oraz wybranym dziełom.
Życiorys
August Endell rozpoczął swoją edukację od studiów filozoficznych w Tybindze w 1891 roku. Następnie kontynuował naukę w Monachium, gdzie studiował psychologię i historię sztuki pod okiem uznanych nauczycieli, takich jak Theodor Lipps i Hermann Obrist. Pomimo że był samoukiem w dziedzinie sztuki i architektury, szybko zaczął tworzyć prace wzornicze obejmujące tekstylia, dekoracje reliefowe oraz ilustracje do książek i czasopism.
W 1896 roku Endell zdobył sławę dzięki projektowi pracowni fotograficznej Elvira w Monachium, którego oryginalna fasada wywołała kontrowersje. Budynek charakteryzował się secesyjną ornamentyką oraz niezwykłym designem, ale niestety nie przetrwał do naszych czasów – został zniszczony podczas II wojny światowej. Dwa lata później, przystąpił do Münchner Vereinigten Werkstätten für Kunst im Handwerk, co zaowocowało wystawą jego biżuterii.
Działalność artystyczna
Endell był jednym z pionierów walczących z naturalizmem i realizmem w sztuce. W swoich esejach oraz projektach artystycznych opowiadał się za abstrakcjonizmem, co czyniło go postacią wyprzedzającą swoje czasy. W eseju „Um die Schönheit” (O pięknie) zwracał uwagę na to, że natura nie powinna być jedynym źródłem inspiracji dla artystów. Zamiast tego polecał czerpanie z symbolizmu, impresjonizmu oraz ekspresjonizmu.
W 1897 roku opublikował esej „Formenschönheit und dekorative Kunst”, w którym badał psychologię odbioru sztuki. Twierdził, że forma ma bezpośredni wpływ na emocje widza. Uważał, że różne kształty wywołują różne reakcje psychiczne i fizjologiczne; linie proste kojarzyły się z szybkością, linie poziome ze spokojem, a pionowe z lekkością. Jego badania nad percepcją wizualną były nowatorskie i wyprzedzały ówczesne trendy myślowe.
Powrót do Berlina
W 1901 roku Endell wrócił do Berlina, gdzie zaprojektował wnętrza kabaretu Buntes Theater. W tym okresie jego styl uległ zmianie – zrezygnował z czystych form secesyjnych na rzecz bardziej eklektycznych rozwiązań architektonicznych. Projektował wille oraz domy mieszkalne na terenie Berlina i Poczdamu, a także prowadził szkołę wzornictwa przemysłowego do wybuchu I wojny światowej.
Niestety jego kandydatura na dyrektora Szkoły Rzemiosła Artystycznego w Weimarze nie zakończyła się sukcesem – wybrano Waltera Gropiusa. Mimo tego Endell nie zaprzestał swojej działalności twórczej.
Pobyt we Wrocławiu
Po zakończeniu I wojny światowej August Endell objął stanowisko dyrektora Państwowej Akademii Sztuki i Rzemiosła Artystycznego we Wrocławiu w 1918 roku. Było to dla niego nowe wyzwanie oraz szansa na rozwijanie swoich idei w dziedzinie edukacji artystycznej. Wrocław stał się miejscem konfrontacji jego teorii psychologicznych z praktyką pedagogiczną.
Jako dyrektor akademii promował nowoczesne podejście do sztuki i rzemiosła artystycznego. Dążył do stworzenia środowiska sprzyjającego kreatywności oraz otwartości na nowe idee artystyczne. Jego wpływ na studentów był znaczący – zachęcał ich do eksperymentowania oraz poszukiwania własnych ścieżek twórczych.
Wybrane dzieła
Endell pozostawił po sobie wiele znakomitych projektów architektonicznych oraz wzorniczych. Do najważniejszych realizacji należą:
- Nordsee-Sanatorium (1898/1899) – obiekt wypoczynkowy na wyspie Föhr
- Hotel am Steinplatz (1906-1907) – jeden z charakterystycznych budynków Berlina
- Kopleks wyścigów kłusaków Berlin-Mariendorf (1910-1911) – przykład zastosowania nowoczesnych rozwiązań architektonicznych
- Schuhhaus Salamander (1911) – innowacyjny dom obuwia w Berlinie
- Pension Westend (1912) – pensjonat w Charlottenburgu
- Projekt konkursowy Domu Przyjaźni (1916) – ambitna wizja nowoczesnej architektury w Konstantynopolu
Zakończenie
August Endell był wyjątkową postacią w historii niemieckiej sztuki i architektury przełomu XIX i XX wieku. Jego twórczość oraz teoretyczne rozważania dotyczące psychologii odbioru sztuki miały duży wpływ na rozwój nowoczesnych idei artystycznych. Jako dyrektor Państwowej Akademii Sztuki i Rzemiosła Artystycznego we Wrocławiu przyczynił się do kształtowania młodych talentów oraz promowania innowacyjnych koncepcji w dziedzinie wzornictwa i architektury. Mimo że wiele jego dzieł nie przetrwało
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).