Wprowadzenie
Łysostopek bursztynowy (Gymnopus ocior) to interesujący gatunek grzybów, który należy do rodziny Omphalotaceae. Jego unikalne cechy oraz szerokie występowanie sprawiają, że jest on przedmiotem zainteresowania zarówno mykologów, jak i miłośników grzybów. W artykule tym przyjrzymy się systematyce i nazwictwu tego gatunku, jego morfologii, występowaniu oraz siedliskom. Przedstawimy również aktualny status ochrony łysostopka bursztynowego w Polsce.
Systematyka i nazewnictwo
Łysostopek bursztynowy został po raz pierwszy opisany w 1828 roku przez Christiaana Hendrika Persoona, który nadał mu nazwę Agaricus ocior. W ciągu lat gatunek ten przeszedł kilka zmian w klasyfikacji oraz nazewnictwie. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę, nadali mu w 1997 roku Vladimir Antonín i Machiel Evert Noordeloos. Gatunek ten posiada wiele synonimów, co świadczy o jego bogatej historii badań. Warto również zaznaczyć, że polską nazwę łysostopka bursztynowego zaproponował Władysław Wojewoda w 2003 roku. Wcześniej Stanisław Chełchowski opisał go pod nazwą pieniążek bursztynowy lub bedłka bursztynowa.
Morfologia
Kapelusz
Kapelusz łysostopka bursztynowego ma średnicę od 1,5 do 5 cm. Początkowo jest wypukły, a z czasem staje się płasko wypukły z pofalowanym brzegiem oraz zagłębionym środkiem. Jego powierzchnia charakteryzuje się ciemnoczerwono-brązowym kolorem, natomiast brzeg kapelusza zazwyczaj jest jaśniejszy. Ciekawą cechą jest higrofaniczność kapelusza; podczas wysychania jaśnieje, a jego brzeg staje się nieznacznie prążkowany.
Blaszki
Blaszki znajdujące się pod kapeluszem są średnio gęste i dochodzą do trzonu. Początkowo mają kolor biały, lecz z wiekiem zmieniają się na kremowy lub żółtawy.
Trzon
Trzon łysostopka bursztynowego osiąga wysokość od 2 do 7 cm i ma grubość od 2 do 6 mm. Jest cylindryczny z lekko bulwiastą podstawą. Powierzchnia trzonu ma barwę od ochrowej do czerwonobrązowej i jest znacznie jaśniejsza od kapelusza. Na podstawie znajduje się gęsta grzybnia, a wyróżnia go brak pierścienia.
Miąższ i wysyp zarodników
Miąższ łysostopka bursztynowego jest cienki i ma białawy kolor. Wysyp zarodników jest biały, a same zarodniki mają kształt elipsoidalny i są szkliste, osiągając rozmiary od 4,5 do 6 µm długości oraz od 2,5 do 4 µm szerokości.
Występowanie i siedlisko
Łysostopek bursztynowy jest gatunkiem szeroko rozprzestrzenionym w Europie oraz występującym także w Ameryce Północnej, Azji, Australii, Nowej Zelandii oraz na północnych wybrzeżach Antarktydy. W Polsce został po raz pierwszy wymieniony przez Wojewodę w jego zestawieniu grzybów podstawkowych z 2003 roku. Ponadto przypisano mu status gatunku rzadkiego o nieokreślonym zagrożeniu.
Współczesne badania wskazują na to, że łysostopek bursztynowy znajduje się na liście gatunków rzadkich i wartych objęcia ochroną. Aktualna status Czerwonej listy roślin i grzybów Polski klasyfikuje ten gatunek jako E – wymierający, co oznacza, że jego przetrwanie jest mało prawdopodobne bez skutecznej ochrony przed czynnikami zagrożenia.
Grzyb ten jest saprotrofem i preferuje lasy liściaste, iglaste oraz mieszane. Rośnie w trawie na ziemi oraz na starych pniakach. Interesującą cechą łysostopka bursztynowego jest to, że tworzy owocniki pojedynczo lub w niewielkich kępkach, w przeciwieństwie do innych gatunków łysostopków, które zwykle rosną w gęstych kępach.
Status ochrony
Status ochrony łysostopka bursztynowego w Polsce budzi wiele kontrowersji i zainteresowania ze strony ekologów oraz mykologów. Mimo jego rzadkości i wymierania, na chwilę obecną nie został objęty formalną ochroną prawną. Istnieje jednak potrzeba monitorowania jego populacji oraz badań mających na celu zrozumienie czynników wpływających na jego przetrwanie.
Zagrożenia dla tego gatunku mogą wynikać z różnych czynników środowiskowych oraz antropogenicznych. Zmiany klimatyczne, urbanizacja oraz zmiany w użytkowaniu ziemi mogą negatywnie wpływać na siedliska łysostopka bursztynowego. Dlatego tak ważne jest prowadzenie działań mających na celu zachowanie tego unikalnego gatunku grzyba.
Zakończenie
Łysostopek bursztynowy to fascynujący przedstawiciel mykobioty Polski i jeden z wielu grzybów zasługujących na uwagę ze względu na swoje unikalne właściwości oraz rzadkość występowania. Jego morfologia oraz różnorodne siedliska pokazują bogactwo świata grzybów i ich znaczenie dla ekosystemu. W obliczu zagrożeń związanych z utratą siedlisk oraz zmianami klimatycznymi konieczne jest podejmowanie działań na rzecz ochrony tego gatunku oraz innych rzadkich grzybów występujących na terenie Polski.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).